HaffStör

Już od 2007 roku, w ramach projektu reintrodukcji, co roku do Odry wypuszczane są młode osobniki rzadkiego jesiotra bałtyckiego. Stamtąd zwierzęta migrują do Morza Bałtyckiego i dopiero po wielu latach wracają do rzeki, aby się rozmnażać. Ile jednak młodych jesiotrów przeżywa tę wędrówkę i na jakie zagrożenia są one narażone po drodze?

Projekt

Projekt pod nazwą „HaffStör”, który rozpoczął się 1 maja 2024 roku, realizowany jest przez zespół badawczy Leibniz-Institut für Gewässerökologie und Binnenfischerei i finansowany przez Federalną Agencję Ochrony Przyrody (BfN) ze środków Federalnego Ministerstwa Środowiska, Ochrony Przyrody i Bezpieczeństwa Jądrowego (BMUKN) przez kolejne trzy lata. W ścisłej współpracy z Krajowym Instytutem Badawczym ds. Rolnictwa i Rybołówstwa Meklemburgii-Pomorza Przedniego (LFA), Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym, lokalnym rybołówstwem, Polskim Związkiem Wędkarskim PZW Szczecin oraz niemieckimi i polskimi organizacjami ochrony środowiska intensywnie realizowany jest cel reintrodukcji jesiotrów w zlewniach Morza Północnego i Morza Bałtyckiego.

Celem projektu „HaffStör” realizowanego przez IGB jest zbadanie sposobu wykorzystania siedlisk przez jesiotry bałtyckie w Zalewie Szczecińskim oraz Dolnej Odrze, a także określenie czynników wpływających na ich przeżywalność podczas migracji. Podstawą działań projektowych jest wypuszczanie młodocianych osobników jesiotra bałtyckiego w celu wzmocnienia populacji. Dodatkowo działania reintrodukcyjne mają zostać wsparte solidną bazą danych, opartą na ukierunkowanym monitoringu stanu populacji. W ramach badań migracje jesiotrów, sposób wykorzystania siedlisk oraz wskaźniki przeżywalności będą określane za pomocą badań telemetrycznych. Badania te zostaną uzupełnione wiedzą lokalnych rybaków, opartą na zgłoszeniach połowowych oraz informacjach dotyczących wzrostu ryb.

Wielu małych jesiotrów najwyraźniej nie przeżywa migracji do Morza Bałtyckiego

Niskie wskaźniki zgłoszeń dotyczących wypuszczonych jesiotrów w wodach Zatoki Pomorskiej oraz zachodniego Bałtyku wskazują, że wiele osobników nie przeżywa przejścia przez wewnętrzne wody przybrzeżne w rejonie ujścia Odry. Pomimo szeroko zakrojonych działań zarybieniowych w Odrze, przyłowy zgłaszane przez rybaków w wodach przybrzeżnych pozostają na bardzo niskim poziomie. Tzw. „zmęczenie zgłaszaniem” w rybołówstwie morskim można jednak wykluczyć jako przyczynę niskich wartości, ponieważ po zarybieniach prowadzonych w pobliżu wybrzeża odnotowuje się wyraźny wzrost częstości zgłoszeń połowów oznakowanych jesiotrów. Również zgłoszenia połowowe z wód Dolnej Doliny Odry były dotychczas proporcjonalne do liczby wypuszczonych ryb. 

Niska częstotliwość zgłoszeń w wodach przybrzeżnych sugeruje zatem wysoką śmiertelność zarybionych osobników na obszarach jeziora Dąbie, portu w Szczecinie oraz Zalewu Szczecińskiego. Może to wynikać z wielu różnych czynników.

Lepsze śledzenie rozwoju populacji i dostosowanie zarządzania

Wyraźne zidentyfikowanie przyczyn śmiertelności jest kluczowe, aby móc wdrożyć ukierunkowane działania ochronne. W tym miejscu pojawia się nowy projekt HaffStör, którego celem jest stworzenie fachowych podstaw dla adaptacyjnego zarządzania zarówno w zakresie planowania zarybień, jak i gospodarowania wodami.

W ramach badań migracje jesiotrów, prawdopodobieństwo ich przebywania w określonych obszarach oraz wskaźniki przeżywalności będą analizowane przy użyciu badań telemetrycznych. W badaniach towarzyszących naukowcy oczekują uzyskania konkretnych danych dotyczących przestrzennego i czasowego wykorzystania technik połowowych w regionie. Na podstawie tych danych oraz zgłoszeń połowowych mają zostać określone trasy migracji oraz wypracowane lepsze zrozumienie czynników wpływających, takich jak rola działań hydrotechnicznych, rybołówstwa czy presji drapieżników na spadek populacji jesiotrów.

Utworzenie monitoringu rozwoju populacji, skoordynowanego z polskimi partnerami, stanowi istotny krok w kierunku poprawy bazy danych dla adaptacyjnego zarządzania, zgodnie z wymogami planu działań HELCOM. Wiedza o czynnikach wpływających na przeżywalność ryb jest również kluczowa dla opracowania ukierunkowanych działań ograniczających te zagrożenia.

Jest to szczególnie istotne w kontekście nowych zagrożeń dla zasobów ryb Odry, takich jak zakwit toksycznego słonawowodnego glonu Prymnesium parvum, utrata siedlisk w wyniku rozbudowy rzeki oraz budowy nowych jazów i elektrowni wodnych. Tylko poprzez odpowiednio dostosowane zarządzanie można zwiększyć odporność, czyli naturalną zdolność ekosystemu rzecznego i jego organizmów do regeneracji.

Wysiłki na rzecz ponownego zasiedlenia są kontynuowane

Podstawą prac w projekcie jest wypuszczanie do środowiska naturalnego młodych osobników jesiotra bałtyckiego w celu dalszego odbudowywania populacji. W tym celu młode ryby, gdy tylko zaczynają samodzielnie pobierać pokarm, są hodowane w systemie kontenerowym z wykorzystaniem wody z Odry. Dzięki odchowowi prowadzonemu bezpośrednio w dorzeczu rzeki osiąga się wysoką zdolność przystosowania oraz przywiązanie ryb do rodzimego środowiska wodnego, co prowadzi do wyraźnej poprawy kondycji osobników przeznaczonych do zarybiania. W ramach przedsięwzięcia planuje się corocznie wypuszczać do Odry około 25 000 młodych ryb.