Tarliska

Kto składa swoje jaja i gdzie?

Ryby i płazy wydają potomstwo na świat w wodzie. W tym celu samice składają jaja, zwane również ikrą, do wody, gdzie są one zapładniane przez samca. Ikra składa się z tysięcy jaj otoczonych miękką, galaretowatą osłonką. W jajach tych rozwijają się zarodki, aż do momentu wyklucia się larw wyposażonych w skrzela. Czas trwania tego procesu jest bardzo zróżnicowany w zależności od gatunku: podczas gdy larwy jesiotra wykluwają się już kilka dni po zapłodnieniu, rozwój larw pstrąga trwa ponad miesiąc.

Optymalne tarlisko zapewnia młodym organizmom wystarczającą ilość składników odżywczych oraz ochronę przed drapieżnikami. Wymagania larw różnych gatunków są jednak odmienne, dlatego różnią się także ich miejsca narodzin. Niektóre larwy wykluwają się w morzu, inne w rzekach lub jeziorach. Część gatunków w pierwszej fazie życia potrzebuje słabego nurtu, inne najlepiej rozwijają się w miejscach o silnym przepływie. Różnice dotyczą również rodzaju podłoża, na którym składana jest ikra. Jesiotr składa jaja na płytkich, silnie płynących odcinkach rzek, gdzie ikra przyczepia się do żwirowatego dna. Inne gatunki chronią swoją ikrę przed nurtem i drapieżnikami, składając jaja wśród gęstej roślinności przybrzeżnej lub w zagłębieniach dna.

Jak wygląda życie młodej ryby?

W przeciwieństwie do ptaków i ssaków, u większości gatunków ryb nie występuje opieka rodzicielska. Oznacza to, że wiele osobników dorosłych ani nie chroni ikry, ani jej nie wysiaduje, lecz opuszcza tarlisko krótko po zapłodnieniu jaj. Młode ryby są więc zdane wyłącznie na siebie i muszą samodzielnie stawić czoła wyzwaniom środowiska. Ponieważ miękka osłonka jaj nie zapewnia skutecznej ochrony przed drapieżnikami, a niewyklute larwy są narażone na działanie prądu wody, ikra musi być składana w miejscach osłoniętych.

Wiele ryb wybiera do składania ikry takie odcinki wód, w których jaja są chronione przez roślinność brzegową lub podwodną, bądź znajdują oparcie w zagłębieniach dna i pomiędzy kamieniami. Ma to zapobiec spłukaniu jaj przez nurt oraz utrudnić drapieżnikom odnalezienie bezbronnej zdobyczy. Jednocześnie jaja muszą być stale opłukiwane świeżą wodą, ponieważ przepływ dostarcza zarodkom tlenu i składników odżywczych.

Tarlisko musi jednak spełniać nie tylko wymagania rozwijających się zarodków. Również świeżo wyklute larwy pozostają jeszcze przez kilka dni w miejscu narodzin i – gdy wyczerpią zapasy woreczka żółtkowego – rozpoczynają poszukiwanie pokarmu. Zwykle są to drobne organizmy wodne, które młode ryby powinny znaleźć najlepiej bezpośrednio w obrębie tarliska.

Jaki jest związek między ochroną wód a ochroną gatunków?

Nasze wody są wykorzystywane przez ludzi na wiele różnych sposobów. Rolnicy nawadniają swoje pola wodą z rzek i – podobnie jak mieszkańcy miast i wsi – odprowadzają do nich ścieki. Rybacy pozyskują z rzek, jezior i mórz organizmy wodne, które trafiają na nasze stoły. Również żegluga jest uzależniona od użytkowania wód śródlądowych i oceanów, które stanowią połączenie między odległymi miejscami.

Tak liczne formy użytkowania pozostawiają ślady w ekosystemach i prowadzą do niszczenia różnorodności siedlisk w rzekach i morzach. Szczególnie rozbudowa cieków wodnych na potrzeby żeglugi powoduje utratę ważnych obszarów, takich jak tereny zalewowe (łęgowe), które wiele gatunków ryb wykorzystuje jako tarliska. Dodatkowo poprzeczne przekształcenia rzek w postaci jazów i zapór sprawiają, że wiele ryb wędrownych nie jest w stanie dotrzeć do odpowiednich miejsc rozrodu. Do takich ryb należy również jesiotr, który jako dorosły osobnik pokonuje wiele kilometrów w górę rzek, aby złożyć ikrę. Z kolei wielokilometrowe włoki stosowane w komercyjnym rybołówstwie mogą na otwartym morzu niszczyć rozległe siedliska, takie jak rafy koralowe. Te oraz inne obszary przydenne pełnią funkcję tarlisk dla wielu gatunków ryb.

Rybołówstwo wpływa jednak na rozród ryb nie tylko poprzez niszczenie siedlisk, lecz także przez masowe odławianie osobników dojrzałych płciowo. Jesiotr potrzebuje około 15–20 lat, aby osiągnąć dojrzałość płciową. W okresie największej intensywności połowów jesiotra rzadko który osobnik dożywał momentu pierwszego tarła.

Nawet jeśli rybie uda się mimo wszystko złożyć zapłodnione jaja w odpowiednio chronionym miejscu, szkodliwe substancje zawarte w ściekach często utrudniają prawidłowy rozwój wrażliwego narybku.

Gdy zanikają odpowiednie tarliska, ryby zdolne do rozrodu stają się coraz rzadsze, a wyklute larwy napotykają dodatkowe zagrożenia, wiele gatunków szybko staje w obliczu wyginięcia. Aby zachować populacje, konieczne jest więc zapewnienie skutecznego rozrodu, a tym samym ochrona przestrzeni, w których ryby żyją i rozmnażają się.